Başarı, Kariyer, Plan

Hedef Belirlerken Nelere Dikkat Etmeli?

Nasıl hedef belirlenir? Bu yazıda nasıl hedef belirlenir sorusuna cevap bulacağız. Hedef belirlerken ölçülebilir bir hedef olmasına özen gösterin. Çok para kazanacağım veya iş yerinde çok başarılı olacağım şeklinde genel bir hedef, ne zaman ulaşacağınızı ölçemediğiniz için ve sizi tatmin edecek durum günün koşullarına göre sürekli farklılık göstereceğinden yararlı olmayacaktır. Bunun yerine, örneğin bu yılın sonuna kadar 400.000 TL kazanacağım, okulda not ortalamamı bu yıl 3.50’nin üzerine çıkartacağım, iş yerinde yıllık hedefimin 1.5 katını yakalayacağım gibi ölçebileceğiniz bir hedef koymak, hem şu anda hedefinize göre nerede olduğunuzu anlamanız açısından, hem de hedefinize her yaklaştığınızda motivasyonunuzu arttırması açısından çok daha faydalı olacaktır.

Ölçülebilir bir hedef koyarsanız hedefe ulaşıp ulaşmadığınızı veya ulaşmanız için ne kadar zaman daha planlarınıza uygun hareket etmenizi gerektiğini kolayca anlarsınız. Buna karşılık, ucu açık bir hedef koyduğunuzda, hangi noktada hedefinize ulaşacağınızı belirlemeniz olanaksız olacaktır. Böyle bir durumda, kısa sürede motivasyonunuzu kaybedip eski hedefsiz hayatınıza geri dönersiniz. Aksine, ölçülebilir kesin hedefler etrafınızdaki kafa karışıklığı yaratabilecek bütün etmenleri ortadan kaldırıp, sizin başarılı olmanız için gereken çalışma azmini size sağlayacaktır.

Nasıl hedef belirlenir? Hedeflerinizi belirlerken, bir arkadaşınıza başardığınız bir şeyi anlatıyormuşçasına kesin olun.  Oluşturduğunuz hedefler nerede, ne zaman, nasıl, ne kadar, kiminle sorularına olabildiğince detaylı şekilde cevap versin. Hedefleriniz sizin ile ilgili olsun ve sizin başaracağınız bir hususu simgelesin.

Nasıl hedef belirlenir? Hedefinizi yazın. Nereye olduğu çok da önemli değil, ama yazın. Yazmadığınız sürece, aklınızda tuttuğunuz fikirlerin hiçbir önemi yoktur. Bugün ilk adimi atin ve hedefinizi kâğıda dökün. Yoksa, gelip geçen fikirleriniz, dünya üzerindeki en yaratıcı fikir dahi olsa hiçbir işe yaramaz. Kimse sizin için hedeflerinizi kâğıda dökmeyecek, o yüzden zor da gelse zaman ayırın ve hedeflerinizi yazın. Bugün hedeflerinizi yazmasanız, yarın muhtemelen başkalarının hedeflerini gerçekleştirmesine yardım etmek için çalışıyor olursunuz.

Hedefiniz, kâğıda döktüğünüzde hali hazırda gerçekleşmiş gibi gözünüzde canlandırabileceğiniz bir an oluştursun. Bu vesileyle, beyninizde hedefinizi başarmış olursunuz, geriye kalan tek şey onu gerçek hayatta somutlaştırmaktır.  Bunun için ise, sadece planlamanın diğer aşamalarına bağlı kalmanız yeterli olacaktır.

Örneğin, Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü’nü kazanmak istiyorsanız: “Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü’nü kazandım ve orada okuyorum” seklinde bir hedef koyun. Bu hedefi yazdığınız anda, gözünüzde o anı canlandırın. Hatta, eğer imkanlarınız el veriyorsa, Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü’ne gidin ve bu hedefi orada da kafanızda canlandırın.  Bu örneği, binlerce farklı duruma uyarlayabilirsiniz. Bu şekilde, hedefinizi açık ve kesin şekilde kâğıda döktüğünüz anda, artık nereye giderseniz o da sizinle birlikte gelecektir. Kesinlikle şüphe duymayın, çünkü artık hayatınızın bundan sonraki kısmı için çok önemli bir adım atmış oldunuz. Şüphelerinizi, kuruntularınızı, korkularınızı bir kenara bırakın, siz artık bir hedef sahibisiniz. Nasıl hedef belirlenir sorusuna cevap verdikten sonra, nasıl hedef belirlenir sorusunun cevabının size başarıya götürmesi için gerekenlere bakalım.

Hedef ve Plan Arasındaki İlişki: Sonuç ve Engellerin Belirlenmesi

Hedefinizi belirledikten sonra, bu hedefe ulaşmanızı sağlayacak plan kendiliğinden ortaya çıkmayacaktır. Bu planın oluşturulabilmesi için, hedefiniz üzerinde düşünmeniz ve onun pozitif getirilerini bu getirilere ulaşmak için aşmanız gereken engellerler ile birlikte incelemeniz gerekmektedir. Bu inceleme, her ne kadar hedefinize ulaşmanızda aşmanız gereken bir başka engel gibi görünse de esasında çok eğlenceli bir süreçtir.  Bu süreçte, hedefinize ulaşan yolu beyninizde bir kez gitmiş olursunuz. Bu aşamayı geçince yapmanız gereken, kafanızda oluşturduğunuz rotayı kâğıda döküp yola çıkmak olacaktır.

Bu süreç, New York ve Hamburg Üniversiteleri’nde psikoloji profesörü olarak görev yapan Gabriele Oettingen tarafından “Olumlu Düşünmeyi Tekrar Düşünmek” (Rethinking Positive Thinking: Inside the New Science of Motivation) adlı kitabında incelenmiştir. Buna göre, uzun zamandır popüler kültürde bize aşılanan olumlu düşünmenin hedeflerimize ulaşmamız için gereklidir ve fakat yeterli değildir.

Olumlu düşünmek, kendimizi bir hedefi gerçekleştirmiş olarak hayal etmektir.  Bazılarına göre, olumlu düşünme ve insanın düşüncesinde hedefini gerçekleştirilmiş gibi hayal etmesi başarıya götüren bir yöntemdir. Popüler kültürde, sürekli ister kilo verip güzel bir vücuda sahip olmak, ister iş yerinde herkesin gıpta ile baktığı bir kariyere sahip olmak, ister okulda çok yüksek notlar almak, ne yapmak istiyorsanız bu hedefleri gerçekleştirmiş olarak kendimizi görüntülemeniz ve buna kendimizi inandırmanız gerektiği ve ancak bu şekilde bu hedefleri gerçekleştireceğiniz empoze edilmektedir. Bu “gizemli” düşüncenin sahipleri, bu sistemde hedefi gerçekleştirdiğimizde hayatımızda olacak kazanımları ve bu yolda aşmamız gereken engelleri hesaba katmazlar.

Oettingen’e göre olumlu düşünme ve canlandırma hedeflerimizi gerçekleştirmemiz için yeterli değildir. Hedeflerimizi gerçekleştirirken, bu hedefi gerçekleştirdiğimizde bize neler getireceğini ve bu hedefe giden yolda karşılaşacağımız engelleri önceden incelememiz gerekir. Bu incelemenin sonrasında, belirlediğimiz engelleri aşmak için plan yapmamız, hedefimize ulaşmanın en etkili yoludur. Yani insanların hedefleri ile bunların gerçekleşmesi arasında üç adet daha aşama bulunmaktadır. Nasıl hedef belirlenir? Bu aşamalar:

  • Hedefe ulaşmanın sonuçlarının belirlenmesi,
  • Hedefe ulaşmak için aşılması gereken engellerin belirlenmesi, ve
  • Planlamanın yapılmasıdır.

O halde, planlamaya geçmeden önce, sonuçların ve engellerin belirlenmesi ne demektir bir göz atalım.

Sonuçların Belirlenmesi

Çoğu zaman hepimizin bir hedefi vardır. Ancak, bu hedef gerçekleşirse neler olabileceğini, hayatımızın nasıl değişebileceğini fazla düşünmeyiz. Ne olursa olsun bu hedefe ulaşmak isteriz ve fakat hedefin sonuçları hakkında detaylı bir inceleme yapmak zahmetine girmeyiz. Hedefimizin sonuçları hakkında düşünmek esasında hedefe ulaşmanın çok önemli bir parçasını oluşturur.

Hedefimizi belirledikten sonra, bunun için çalışmaya başlayıp detaylar içerisinde kaybolmaktansa, bir an durup kendimize şu soruları sormalıyız:

  • Bu hedefe ulaşırsam, hayatım nasıl değişecek?
  • Hedefe ulaşmanın hayatım, eğitimim, kariyerim, ilişkilerim üzerindeki olumlu sonuçları neler olacak?
  • Hedefe ulaştığımda nasıl hissedeceğim?

Bu soruların cevaplarını ayrıntılı biçimde düşünmemiz gerekir. Eğer gözünüzde canlandırmanıza yardımcı olacaksa kısa notlar da alabilirsiniz. Bu sonuçları hayal etmek, hedefinizi kafanızda gerçekleştirmeniz anlamına gelecektir. Bu da istediğiniz çalışma azmini size sağlayacaktır.

Engellerin Belirlenmesi

Hedefinizin sonuçlarını düşünürken, elbette sürekli aklınıza takılan bir şeyler olacaktır. Bu aklınıza takılan hususlar, hedefe giden yolda aşmanız gereken engellerdir. Çoğu zaman, bu engellerin ne olduğunu, bunları aşmanın ne kadar güç ve zaman gerektirdiğini düşünmeden, engeller hakkında endişeye kapılırız. Engelin ne olduğunu tam olarak bilmeden, bu engelin bizi hedefimizden alıkoyacağını düşünerek motivasyonumuzu yitirir, hareket edemez duruma geliriz.  İşte bu durum uzun vadede bizi tembel, elini taşın altına sokmayan, tatminsiz bireyler haline getirir.

Aklınıza yapacağınız işe veya hedefinize ilişkin engeller geldiğinde, umutsuzluğa kapılıp motivasyonunuzu yitirmeyin. Öncelikle rahatlayın, derin bir nefes alın. Bu durumun üstesinden gelmek için gereken her özelliği sahipsiniz. Engeller kaçmanız gereken engebeler değildir, siz bu engellerin üzerinden atlamayı başarabilecek güçtesiniz. O halde, düşünmeye başlayalım:

  • Hedefinizi gerçekleştirmenizin önündeki engeller nelerdir?
  • Sizi şu anda rahatsız eden nedir? Hedefinizin peşinden huzurlu şekilde gitmenize engel olan nedir?

Eğer daha kolay olacaksa, bir kalem kâğıt alın ve hedefinizi gerçekleştirmenizin önündeki engelleri listeleyin. Sakın aklınıza gelen bir engeli, bu o kadar da önemli değil diyerek küçümsemeyin, aklınıza gelen ve orada takılan her bir engeli yazın. Aklınıza gelen her detay, her küçük soru işareti, ileride büyüyüp daha büyük sorunlara yol açabilir. O yüzden kendi benliğinizden sıyrılıp, soruyu objektif şekilde sorun: Beni bu hedefi gerçekleştirmekten alıkoyan nedir? Bu engel içinizde büyüttüğünüz bir duygu, başkalarının sizi yapmaya veya inanmaya zorladığı mantık dışı bir düşünce veya bağımlı hale geldiğiniz bir alışkanlık olabilir. Bu engeli veya engelleri bulduğunuz an, artık hedefiniz tam karşınızda, dokunabileceğiniz uzaklıkta duruyor olacaktır.

İnanın ki, yukarıdaki soruların cevaplarını bilen tek kişi sizsiniz ve ne kadar para ve emek harcarsanız harcayın bu engelleri tek tek belirlemek için size yardımcı olabilecek başka bir kişi daha bulunmuyor. Cevapları sadece siz biliyorsunuz. Engelleri bilen sadece siz olduğunuza göre, bunları çözecek olan ve hedefinize ulaşacak olan da sizsiniz.

Bu engellere cevapları bulurken, aklınızda bulundurmanız gereken önemli bir husus da elinizdeki imkanlardır. Eğer elinizdeki imkanlarla, önünüzdeki engellerin üstesinden gelmek mümkün değilse, öncelikle imkanlarınız dahilindeki hedeflere yönelmeniz ya da aklınızdaki hedeflere ulaşırken karşınızdaki engellerin üstesinden gelmenize yönelik olarak imkanlarınızı geliştirmeniz gerekir. Örneğin, üniversitede finaller sırasında, daha önce gerekli çalışmayı yapmadığınız üç dersin sınavına girmeden önce sadece bir gününüz varsa, elinizdeki imkanlar dahilinde (yani 24 saat), bu dersler arasında finalde iyi bir not almanın en önemli ve sizin açınızdan en avantajlı olanını seçip, onun finaline çalışmanız yerinde bir seçim olacaktır.

Planı Belirlerken Doğru Soruları Sormak

21. yüzyılda, hangi alanda faaliyet gösteriyor olursak olalım, önümüzde hedefe ulaşmak için izlenebilecek birden fazla yol bulunmaktadır. Bu birden fazla seçenek içinde kararsız kalmak çok doğal bir sonuç olarak ortaya çıkar. Bu seçenekler içerisinde, sizin koşullarınıza en uygun ve isteklerinizi karşılayabilecek olanı bulup, takip etmek belli bazı soruları kendimize sormayı gerektirir.

Ancak soracağınız soru veya soruları da çok iyi düşünmek ve ondan sonra sormak gerekir. Zira, sorduğunuz sorulara alacağınız cevaplar sizi yanlış yola veya daha düşük ölçekli başarılara götürebilir. Aklımızda ulaşmayı istediğimiz bir husus olduğunda, ilk sorduğumuz sorular “Bunu yapmanın iyi bir yolu nedir?” ya da “Bu sonuca nasıl ulaşabilirim?” gibi sorulardır.  Ancak bu sorular bizi tek bir cevaba değil, az önce bahsettiğimiz seçenekler havuzuna götürür.  Bu da kararsızlık illetine yakalanmamız için atılmış ilk adım olur.

O halde yapılacak olan, bu seçenekler havuzundaki en iyi seçeneği bulup çıkartmaktır. Bu en iyi seçeneği bulmak için de en iyi soruları sormamız gerekir. Biz artık bir şeyi yapmanın iyi bir yolunu değil, o şeyi yapmanın en iyi yolunu arıyor olacağız. Artık bu nasıl yapılır değil, bu en mükemmel şekilde nasıl yapılır sorusunu soracağız. Bunu yaptığımızda, artık en iyinin altındaki, iyi ama mükemmel olmayan seçeneklerle vakit kaybetmeyeceğiz. Her zaman en iyi, en güzel, en doğru, en kârlıya ulaşmak için sorularımızı soracağız.

Örnek verecek olursak, sene sonunda üniversite sınavına girecek olan bir öğrenci iseniz, artık üniversiteyi kazanmanın bir yolu nedir diye sormamalısınız. Çünkü bu soruyu sorarsanız, bu yollardan herhangi bir tanesini bulursunuz. Ama siz üniversite sınavı sonunda, herhangi bir yer kazanıp, ömrünüzün sonuna kadar yapacağınız herhangi bir mesleğe sahip olmak istemiyorsunuz. Sizin istediğiniz, bu sınav sonucunda en mükemmel sonucu alıp, hayatınızın geri kalanını en mükemmel şekilde geçirmenize yardımcı olacak bir meslek sahibi olmaktır. O yüzden, üniversite sınavında en mükemmel sonucu almam için ne yapmam gerekir sorusunu tekrar tekrar kendinize sorup, bunun cevabını almanız gerekmektedir. Bu soruyu sorduğunuzda artık seçenekleri bire indirmiş ve en mükemmel cevabı aramaya başlamış olursunuz.

Bizim yetiştiriliş tarzımızda, alçak gönüllü olmak çok önemli bir yer tutar. Bu erdem, uzun vadede insana çok şey kazandırabilecek bir özelliktir. Ancak, hedeflerinizi belirlerken ve rotanızı çizerken alçak gönüllülüğü kapının dışında bırakın. Nasıl hedef belirlenir noktasında alçak gönüllülüğe gerek yok. Bu noktada, siz kendinizle, kendi benliğinizle ve kendi isteklerinizle baş başasınız. Kendinize karşı alçak gönüllü olmanızın hiçbir manası yok.

Tabii ki, çoğu zaman, en mükemmel seçenek ortalıkta dolaşmaz. Bu seçeneği sizin bulmanız gerekmektedir. En mükemmel seçeneği bulmak için sorunuzu sorduğunuzda, karşınıza birden fazla seçenek, en mükemmel seçenekmiş gibi çıkabilir. Bir diğer ihtimal de, hiçbir seçeneğin gözünüze mükemmel bir seçenek olarak görünmemesidir. Bu durumda, benim için en iyi seçenek ne olurdu sorusuyla başlamak yerinde olacaktır. Bu soruya verilecek cevap, sizin istekleriniz ve elinizdeki imkanlar dahilinde, mantık süzgecinden geçirilecek bir inceleme gerektirir. Eğer seçeneklerin bazıları, sizi isteklerinize ulaştıramayacak veya sizin elinizdeki imkanlar dahilinde uygulamaya konulamayacaksa, bu seçenekleri mantık süzgeci içerisinde elemiş olacaksınız. Bu mantık süzgeci, yukarıda belirttiğimiz seçenekler havuzundaki birçok seçeneği bire değilse bile, birkaç seçeneğe indirmenize yardımcı olur.

Yukarıdaki soruya geri dönersek, üniversite sınavında en mükemmel sonucu almam için nasıl hareket etmem en mükemmel seçenek olurdu diye düşünmek yerinde olacaktır.  Bu soruya cevaben, aklınıza gelen mümkün seçenekleri sıraladığınızda, elinizde fazla sayıda test çözmek, ders notlarını çalışmak, özel ders almak, o dersi iyi bilen bir arkadaşla birlikte çalışmak, anlamadığınız bölümleri okulda öğretmenle konuşmak gibi bir seçenekler havuzu ortaya çıkabilir. Üniversite sınavına hazırlanırken öncelikli istekleriniz ve elinizdeki imkanlar dahilinde, bu seçenekler veya diğerleri arasında bir elemeye gidersiniz. Bu eleme sonunda, elinizde kalan en iyi seçeneklerle kendinize bir rota oluşturabilirsiniz.

Bu şekilde, seçenekler havuzunda en mükemmel seçeneği bulmak, sizi elinizdeki imkanlar dahilinde en iyiyi yapmaya teşvik eder. Artık kapasitenizin altında, iyi ama mükemmel olmayan hedeflerle ve sonuçlarla yetinmek zorunda değilsiniz. Nasıl hedef belirlenir sorusunu kendinize sorun.  Kendinize sorduğunuz soruları değiştirdiğiniz ve artık herhangi bir cevabı değil en mükemmeli aradığınız için, hayatınızda da önemli gelişmeler ve iyileşmeler görmeniz bu sürecin doğal bir sonucudur. Doğru soruları sorarak, imkanlarınız dahilinde en iyiye ve en mükemmele olan yolculuğunuzun ilk adımını atmış oldunuz.

Bir Cevap Yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.